Wallast, M.

Het is 38 graden onder nul: ‘Er staat een door alles snijdende wind. In de stad is nog alles op volle toeren. Overal ziet men hetzelfde beeld: radiateur ontdooien, aanslepen van auto’s, de mannen dik ingepakt in pels en met volle bepakking,’ schrijft Rotterdammer Maarten (Martin) Wallast (1925-2005) in januari 1943 in zijn dagboek. Hij is dan in Debaltseve (nu een stad en gemeente in het oosten van Oekraïne), ongeveer een half jaar nadat hij in ‘het verre Rusland’ zijn achttiende verjaardag heeft gevierd. Als vrachtwagenchauffeur in dienst van de NSKK (Nationalsozialistische Kraftfahrkorps), een paramilitair onderdeel van de NSDAP, maakt Martin slopende ritten aan het oostfront, dikwijls over modderige wegen, in het stikdonker en met hevige sneeuwstormen. ‘We passeerden de rivier de Styr, daar ook weer oorlogsverwoestingen, vele verwoeste spoorwagons en locomotieven, verbrande auto’s, tanks en 1 verbrand vliegtuig. Ook weer soldatengraven. Pools geld gewisseld voor Russisch. Deze dag gebeurde een ongeluk. Een der transportleiders raakte onder de trein en was op slag dood. Hij was drager van het N.S.D.A.P.-ereteken en het S.A.-Braunschweig-teken. Hij viel voor Duitschland.’ In januari 1943 raakt Martin lichtgewond aan zijn voet bij een zwaar Duits bombardement: ‘’s Morgens las onze kommandant een rede voor dat de oorlog van nu af aan een totale oorlog wordt, gevoerd met alle middelen, in de heimat zowel als aan het front. Namiddags was dienstvrij. Om half 4 zaten we rustig ‘‘Mens erger je niet’’ te spelen. Plotseling een geweldige slag, het licht uit, enkele ruiten aan diggels. Natuurlijk renden we allen naar buiten.’ De volgende morgen neemt hij een kijkje bij het nabije station: ‘Lijken van getroffen soldaten liggen tussen de verkoolde wagons. Dode koeien en paarden liggen in het rond. Verwrongen rails en wagons, alles zwart geblakerd door het vuur. Een beeld van vernietiging dat niet te beschrijven is.’