Opdat men niet vergete.......

De gebroeders Van der Bijl uit Zaandam duiken onder in de Achterhoek, op twee verschillende adressen. De reden is onbekend. Jongste broer Maarten (1922-2017) werkt met zijn vriend Henk ergens op het platteland. Met elf andere onderduikers slapen de vrienden op een nabijgelegen boerderij in loodsen onder de grond. Op vrijdagavond 13 oktober 1944 stouwt de heer des huizes één van de loodsen vol met munitie: ‘De baas tracteert op een flesch witte Bordeaux, die ieder op z’n beurt aan de mond houdt: ‘‘Dat er maar veel moffen mogen sneuvelen‘’ zegt de baas,’ schrijft de dan tweeëntwintigjarige Maarten in zijn verslag over deze gebeurtenis. ‘Dan gaan we slapen. De ruimte is nu gehalveerd en er is een man extra, dus wordt het een intieme boel.’ ’s Ochtends klinken voetstappen over het luik: ‘‘‘Jongens, geen woord meer spreken, de moffen loopen al over het erf.’’ Ik herken de stem van Koos, nu doet hij het luik dicht en strooit er zand over. Daar zitten we, verstijfd van schrik.’ In de loop van die ochtend kunnen de onderduikers alleen maar gissen naar wat er zich boven hun hoofden, op de boerderij, afspeelt: ‘De koeien loeien, de varkens gillen. We hooren schieten en krimpen in elkaar.’ Later zijn er ontploffingen dichtbij. Handgranaten. ‘De grond rolt langs de kanten naar beneden. Na enkele minuten, die uren schijnen, ruik ik brandlucht door de koker.’ Men slaagt erin heelhuids uit de loods te komen: ‘De twee grote schuren één grote vuurzee, de deuren zijn naar buiten gebarsten en knetterend slaan enorme vlammen uit.’ Maarten en zijn vriend Henk weten uit dit inferno te ontkomen, de andere elf onderduikers worden afgevoerd naar Duitsland. De heer des huizes wordt gefusilleerd. De gebroeders Van der Bijl komen na de bevrijding echter goed thuis en bereiken allebei een hoge leeftijd.