Notities voor To, Wietze en Paultje (I-IV)

‘De tram rijdt vandaag niet. Koude balkenbrij met brood, een kopje koude taptemelk voor ontbijt. Vandaag gas van 4 ¾ - 7 ¾ uur, bekendgemaakt op aanplakborden. Moeder niet lekker (gespuugd), weer naar bed gegaan,’ aldus de heer Heijman (geboren 1878) in zijn dagboek over de Hongerwinter, opgedragen aan zoon Wietze, diens echtgenote Tonia en hun zoontje Paultje, dan nog een peuter. Heijman en zijn echtgenote (hun beide voornamen zijn onbekend, red.) wonen in Den Haag: ‘Vannacht gingen weer vliegende bommen (V2’s, red.) over die op Zorgvliet werden afgeschoten. Ruiten rinkelen. In de voornacht een hevige knal van het projectiel wat naar beneden viel, een goed kwartier daarna de ontploffing. Waar dat ding is neergevallen nog niet gehoord, evenmin van aangerichte schade. Er gaat geen nacht voorbij of er ontploffen een paar van die krengen.’ Heijman, werkzaam op een drukkerij, werkt de gehele Hongerwinter door, zij het maar enkele uren per dag: ‘Een vertegenwoordiger van de firma v. Gelder Zonen, Klompé, wonende Koningsplein 14, was privé aan de zaak nog wat schuldig. Ik wilde met hem gaan afrekenen. Een meisje, wat bleek de dochter van hem te zijn deed open. Op mijn vraag of ik den heer Klompé kon spreken, vertelde ze dat haar vader reeds 12 dagen dood was, en morgen zou worden begraven. Het was als een klap in mijn gezicht. Ze wilde haar moeder halen om de zaak te regelen, maar ik vond dat niet nodig. Laat maar zitten.’ Met het aanhouden van de Hongerwinter wordt het straatbeeld steeds armzaliger: ‘Alles wat op asfalt lijkt wordt stuk gehakt voor brandstof, ook de blokken tussen de tramrails.’ Op nieuwjaarsdag 1945 krijgt het Haagse echtpaar familiebezoek: ‘Oom Gerrit bracht een weckpotje met een bal gehakt uit 1943, waar een randje vet van 1 cm. op zit. Dat bewaren we even.’