Een dagboek van eene Reis van P'end Berlin P'end heen en weer..

Dagboek van Remmert Balk (1919-1985) over zijn werk in de wapenindustrie bij Zeiss Ikon AG in Berlijn. Tijdens zijn drie jaar durende tewerkstelling houdt Balk een gedetailleerd overzicht bij van de luchtalarmen en bombardementen, die, ver weg en dichtbij, in alsmaar toenemende mate plaatsvinden. Van een echt dagboek is echter alleen sprake in de tweede helft van 1942. Tot 28 juli van dat jaar, de dag voordat hij vertrekt, speelt het leven van Remmert zich geheel in Noord-Holland af. Met zijn ouders woont hij in Purmerend. In het nabijgelegen Jisp, waar hij als autoverkoper de kost verdient, woont zijn vriendin Netje. Weggaan uit het vertrouwde Noord-Holland komt in het dagboek uitvoeriger aan bod dan de tewerkstelling in Duitsland - achter een draaibank in de fabriek - zelf. Op zondag 27 juli neemt Remmert afscheid van familie in de Beemster: 'Allen hadden het zwaar men kon slecht spreken'. Dan bezoekt hij een broer, waar hij logeert: 'Zoo naar P’end. Om 12.15 aangekomen, 13 eten mijn broer Jan en zuster met mijn zwager en verdere fam. 's Avonds nog ene preek hoe ik doen moest vele malen gehad. Maandag om kwart voor 5 opgestaan Netje was ook te slapen. Gegeten en naar de tram de koffers waren zwaar. Het afscheid viel niet mee maar alles goed gekomen.' Op het Centraal Station in Amsterdam, 'in station was veel volk' begint de treinreis. Een dag later arriveert Balk om 7.15 in Berlijn: ‘Daar eerst naar Arbeidsambt en afgehaald. 's Middags de fabriek bekeken. Om 17 uur barak ingedeeld. Berliner Strasse 100. Om 18.30 eten gehaald, warm eten niet lusten weggegeven. 10 uur avonds lichten uit in bed om te slapen.' In alle vroegte reist hij per tram naar zijn nieuwe werkgever: ‘In fabriek gemeld en bekeken s middags gedraaid 2 stukken, terug per tram.'