Anton Bruyn De

Ook bekend als: Ton

Anton de Bruijn is op 29 april 1922 in Zaandam geboren. Zijn vader heeft een bakkerij aan de Czaar Peterstraat 11 in Zaandam, zijn vriend Hessel Reek (1924-1997) is daar leerling-banketbakker. Eind juni 1943 meldt Ton zich met Hessel aan voor de Arbeitseinsatz in Duitsland. Hiervoor krijgen ze toestemming door Duitsland te reizen. Ze hebben een adres opgekregen van boekhandelaar Hendriksen in Konstanz am Bodensee, hij zal hen over de Zwitserse grens brengen. Vanuit het neutrale Zwitserland willen ze naar Engeland gaan. Het loopt anders. Ze zoeken een week, kunnen Hendriksen niet vinden, en gaan met een ontsnapte Russische krijgsgevangene zelf de grens over. Omdat de grens daar erg kronkelig loopt, komen ze weer in Duitsland terecht en worden ze op 12 juli wegens illegale grensoverschrijding ongeveer 30 km buiten Konstanz door de Gestapo opgepakt. Eerst worden ze naar de gevangenis in Konstanz gebracht, enkele weken later naar Stuttgart. In januari 1944 worden ze veroordeeld tot 9 maanden met aftrek van voorarrest, dus tot april. Ze worden echter niet vrijgelaten, maar eind mei op transport gezet naar Dachau. Ton wordt 5 maanden later overgeplaatst naar Buchenwald en daarna naar Ohrdruf, waar hij moet helpen ondergrondse bunkers te bouwen, Hessel blijft in Dachau tot hij bevrijd wordt. Op 4 april 1944 ontdekken de Amerikanen Kamp Ohrdruf, er zijn dan nog 11.000 gevangenen, de rest is al afgevoerd of verbrand. Het is het eerste kamp dat bevrijd wordt, de generaals Patton en Eisenhouwer schrikken van de gruweldaden. Ton behoort tot de gevangenen die de dodenmars naar Theresienstadt overleven, ook omdat een Rus hem enkele kilometers op zijn rug meeneemt. Op 8 mei worden ze tussen Theresienstadt en Kaplitz door een Russische eenheid bevrijd. Pas na 5 maanden krijgen zijn ouders bericht van hem. Hij heeft TBC en ligt in een sanatorium in Passau, ZO-Duitsland, maar hij heeft de verschrikkingen overleefd. Hij wordt overgebracht naar sanatorium Zonnestraal in Hilversum. In 1946 begint hij aan een opleiding tot tekenaar-constructeur. In 1950 trouwt hij met Cornelia de Visser en wordt een succesvol zakenman. Zijn huwelijk houdt echter geen stand en zakelijk gaat het ook slecht, hij gaat failliet, zijn nieuwe bedrijf lukt niet, en hij komt in 1971 enkele maanden in de gevangenis in Scheveningen, het voormalige Oranjehotel, terecht. Daar komen alle oorlogsherinneringen weer boven. Uit de noodzaak snel geld te verdienen groeit begin jaren ’70 het contact met lieden uit de Amsterdamse onderwereld. Ton loopt echter al snel tegen de lamp en wordt veroordeeld tot 9 maanden gevangenisstraf. Vermoedelijk maakt het verblijf in de cel datgene zichtbaar wat al die tijd verborgen bleef achter een masker van vrolijkheid en maatschappelijk succes: Ton is zwaar getraumatiseerd door zijn oorlogservaringen. Goed komt het niet meer, want zo gauw hij op vrije voeten is raakt Ton verzeild in de opkomende hasjhandel. Dat wordt hem uiteindelijk fataal. Als ook zijn tweede huwelijk mislukt, verhuist hij in 1976 naar de Canarische eilanden. In 1978 zeilt hij naar Nederland, maar door motorpech moet hij eerst naar Gibraltar. Op 17 juni 1978 overlijdt hij daar aan een hartinfarct en is op Gibraltar begraven. Zijn dochter Lilian schreef over haar vader het boek: ‘Ik kreeg mijn vader niet dood’ (2019).

Bron: Digitaal Monument Engelandvaarders