Victor Henri Rutgers

Ook bekend als: Victor, Victor Rutgers

Victor Henri Rutgers, op 16 december 1877 in Den Bosch geboren, is minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen geweest in het eerste kabinet-Colijn (1924-1925). Daarna werd hij advocaat en hoogleraar Romeins recht en strafrecht aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. In de jaren dertig vertegenwoordigde hij Nederland in diverse commissies van de Volkenbond. Hij is ook voorzitter van het Protestantsch Hulpcomité voor Uitgewekenen om Ras of Geloof, dat protestants gedoopte Joodse vluchtelingen uit Duitsland opvangt. Daarnaast is hij lid van de Tweede Kamer voor de Anti Revolutionaire Partij, een vooraanstaand lid van de Gereformeerde Kerken.

De principiële vraag of geweld tegen de bezetter mag worden gebruikt, wordt door Rutgers (inmiddels ook medewerker van het verzetsblad Trouw) negatief beantwoord. Aanleiding was de aanslag op generaal Seyffardt, die Nederlandse vrijwilligers voor het Oostfront ronselde en in februari 1943 aan de gevolgen van een aanslag bezweek. Rutgers bestempelde de daad als een moord, waarmee het gebod ‘gij zult niet doodslaan’ geschonden was. De staat had volgens hem het geweldsmonopolie.

Openlijk veroordeelt hij de Duitse bezetting van Nederland, waarna hij gearresteerd wordt en drie weken in de gevangenis zit. Hij zit van 1 april tot 3 september 1943 als gevangene 2162 in cel 605 van het Oranjehotel in Scheveningen. Bij zijn vrijlating verneemt hij dat hij het slachtoffer is geweest van een persoonsverwisseling: de Duitsers moesten niet hèm hebben, maar een naamgenoot die partijsecretaris was van de Liberale Staatspartij.

Op 26 april 1944 probeert hij met vaandrig mr. Theo van Lier, hoogleraar plantkunde Lourens Baas Becking, schipper Cor Bijl en de Leidse student Wim Nolen naar Engeland over te steken. Eerder hebben zij vanaf het eiland Schouwen twee mislukte pogingen gedaan. Daarbij zijn waardevolle rapporten met door spionage verkregen gegevens van de verzetsgroep Albrecht in zee terecht gekomen. Met een houten raceboot vertrekken ze vanuit Klundert in Noord-Brabant.

De Nederlandse regering in Londen heeft om de overkomst van de hoogleraren Rutgers en Baas Becking gevraagd. Baas Becking was al op 13 oktober 1940 in handen van de Duitsers gevallen. Hij was een van de vijf personen die op het Friese Tjeukemeer zouden worden opgehaald door een watervliegtuig dat uit Engeland was gekomen, maar werden gearresteerd. De hoogleraar werd vrijgesproken en kon op 9 april 1941 de gevangenis in Scheveningen verlaten.

De houten raceboot heeft twee motoren, maar buitengaats werkt het hoospompje niet goed. Baas Becking gebruikt zijn hoed om te hozen. Na anderhalf uur op zee en ongeveer 40 kilometer buitengaats begint het hout rondom de uitlaat te schroeien. De uitlaat laat los en het zeewater stroomt de boot in. Ook de motor slaat plotseling af en de tweede motor blijkt helemaal niet te werken, de rubberen doppen op de bougies zijn gebarsten. Op de hoge golven drijven ze terug gedurende twee dagen naar de monding van de Oosterschelde. Duitse patrouillevaartuigen pikken de Engelandvaarders op en brengen hen naar Veere. Het Duitse Gericht des Admirals in den Niederlanden veroordeelt de vijf mannen tot lange tuchthuisstraffen. Rutgers overleeft dat niet. Hij sterft op 5 februari 1945 in de gevangenis van Bochum. 

Bron: Digitaal Monument Engelandvaarders

Victor Henri Rutgers ('s-Hertogenbosch, 16 december 1877 - Bochum (Duitsland), 5 februari 1945) was een Nederlandse advocaat, minister namens de Anti-Revolutionaire Partij (ARP) en verzetsstrijder tijdens de Duitse bezetting van Nederland. Hij was onder andere één van de leidende figuren achter het Schoolverzet. Voor zijn activiteiten zat hij onder meer vast in het Oranjehotel. Na een mislukte poging naar Engeland te ontsnappen kwam hij uiteindelijk om het leven in een tuchthuis in Bochum.

Bron: Stichting WO2Net | Oorlogsbronnen.nl

Victor wordt geboren op 16 december 1877 in ’s-Hertogenbosch, waar zijn vader dominee is. Hij is meester in de rechten en wordt, na in Amsterdam en Hilversum te hebben gewerkt als advocaat, in 1912 verkozen als Tweede Kamerlid van de Antirevolutionaire Partij (ARP), voor het district Hilversum. Drie jaar later wordt hij daarnaast benoemd tot burgemeester van de gemeente Boskoop. In 1919 volgt Victor Coenraad van der Voort van Zijp op als fractievoorzitter van de ARP en wordt gedeputeerde van de provincie Zuid-Holland. Na in 1925-1926 minister van Onderwijs te zijn geweest in het eerste kabinet-Colijn, wordt hij in 1928 aangesteld als hoogleraar rechtswetenschappen aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Hiervan is hij in de periode 1933-1934 en opnieuw in 1940-1942 tevens rector. Tijdens de bezettingsjaren stelt Victor zich fel anti-Duits op en wordt om die reden in het najaar van 1940 voor enige weken vastgezet. In april 1943 wordt hij tot begin september opnieuw vastgezet op verdenking van lidmaatschap van het Grootburgercomité. Op 26 april 1944 onderneemt Victor een poging naar Engeland uit te wijken. Samen met onder andere prof. dr. Lourens Baas Becking vaart hij in een gammel bootje vanuit Klundert over het Hollands Diep, maar drijft af naar de Oosterschelde. Een Duitse patrouillevaartuig haalt hen daar van het water en arresteert de opvarenden. Victor en Lourens worden vervolgens tot twee jaar tuchthuis veroordeeld. Terwijl Lourens in Siegburg terechtkomt, wordt Victor naar de strafgevangenis van Bochum gezonden. Net als in de kampen staan de gevangenen in de Duitse tuchthuizen en gevangenissen bloot aan verwaarlozing, ondervoeding en slechte behandeling. Zo bezwijkt ook Victor op 5 februari 1945 in Bochum aan de gevolgen van ernstige mishandeling. Hij is 67 jaar geworden en vindt zijn laatste rustplaats in Amsterdam. Naast zijn benoemingen tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw en Commandeur in de Orde van Oranje-Nassau wordt Victor ook postuum onderscheiden met het Verzetskruis. Victor was de vader van ARP-politica Jacqueline Rutgers en de oudere broer van Bram Rutgers, onder andere gouverneur van Suriname en in de jaren vijftig vicepresident van de Raad van State.

Bron: Brabantse Gesneuvelden