Johan Hendrik Wijsman

Ook bekend als: Hans

De 20-jarige Jan Hendrik Wijsman woont in 1940 in de Hart Nibbriglaan 8 in Laren, maar werkt in de oliefabriek aan de Noorddijk in Wormerveer. Tijdens de inval van het Duitse leger in Nederland dient hij als dienstplichtige in de rang van kornet bij het 1e regiment Huzaren, dat betrokken is bij gevechten ten oosten van Amersfoort. Na zijn demobilisatie ziet hij dat de bezetter steeds meer Nederlandse mannen dwingt in Duitsland te gaan werken en zo mee te werken aan de Duitse oorlogsinspanning. Daarom besluit hij in 1943 Nederland te verlaten en via Frankrijk en Spanje naar Engeland te gaan. In België aangekomen reist hij samen met luitenant Tuur Driebeek en het Nederlandse echtpaar Koelemans per trein naar Parijs en vandaar naar Dijon. Iemand zal hen vandaar naar Zwitserland brengen, maar op 50 km van de Zwitserse grens lopen ze vast. Het echtpaar gaat verder, Hans Wijsman en Tuur Driebeek keren terug naar Parijs, waar ze drie maanden bij een vriend verblijven. Driebeek vertrekt richting Spanje, maar Hans Wijsman sluit zich in Parijs aan bij een Franse verzetsgroep. Doordat hij blond is en meer dan 2 m lang loopt hij te midden van de kleinere Fransen extra risico te worden gearresteerd. Als hij in de gaten krijgt dat de Duitse politie op de hoogte is van zijn verzetsactiviteiten, vertrekt hij samen met Berend du Pon richting Spanje. Maar de gids die hen door de Pyreneeën zou leiden verraadt hen en ze worden op weg van Pau naar de bergen gearresteerd. Na een verblijf in een gevangenis en een kamp worden ze op 30 oktober 1943 afgevoerd naar het concentratiekamp Buchenwald. In dit kamp zijn vooral politieke gevangenen, onder wie veel communisten en homoseksuelen, ondergebracht. Hans Wijsman moet er in een steengroeve werken waarvan gezegd wordt dat weinigen dat langer dan zes weken overleven. Hans krijgt gangreen in zijn been en in het hospitaal ontmoet hij een Duitse officier die ervoor zorgt dat hij niet meer in de steengroeve hoeft te werken op voorwaarde dat hij hem Engels leert. Hij moet vervolgens verrekijkers inspecteren. Hans is er getuige van dat zijn vriend Berend du Pon bij een geallieerde luchtaanval op een nabij gelegen munitiefabriek door een bomscherf wordt onthoofd. Bij de nadering van het Amerikaanse leger wil de kampleiding de helft van de gevangenen doodschieten of afvoeren voor een dodenmars. Hans weet hieraan te ontsnappen en wordt twee dagen later, op 11 april 1945, door generaal Pattons leger bevrijd. Omdat hij een van de weinigen is die Engels spreken mag hij Patton door het kamp rondleiden. Met een motorfiets die hij van een Duitse militair heeft ‘gevorderd’ keert hij naar Nederland terug. Hans Wijsman wordt voor verdere militaire dienst afgekeurd vanwege de verwonding aan zijn been. Hij gaat eerst bij een relatie van zijn vader in Londen werken en daarna wordt hij directeur van het Rotterdamse groothandelsbedrijf Van Doorn & Co. Hij richt verschillende bedrijven op, waaronder een avocadoplantage in Spanje. Hij is ook bestuurslid van het Productschap Margarine, Oliën en Vetten, voorzitter van de China Kamer van het Nederlands Centrum voor Handelsbevordering (NCH) en bestuurslid en later algemeen directeur van het NCH. Hij leidt ook een aantal handelsmissies van het NCH. Hans Wijsman overlijdt in 2002.

Bron: Digitaal Monument Engelandvaarders