Martha van Esso-Polak

Martha Polak is op 11 september 1917 in Rotterdam geboren als dochter van James Polak en Elisabeth Flora Polak. Haar vader is accountant, haar moeder doet het huishouden en speelt veel piano. Ze heeft twee oudere broers en groeit op in Amsterdam. In 1935 gaat ze studeren, eerst geschiedenis, dan plantkunde en tenslotte geneeskunde. Op 8 juli 1942 studeert ze af en op 11 juli verlaat ze Nederland vanuit Amsterdam, samen met haar verloofde, Ben van Esso, die in een doktersgezin is opgegroeid en ook geneeskunde studeert. Ze hebben elkaar bij de zionistische jeugdbeweging ontmoet. Met een vals persoonsbewijs bereiken ze Brussel, waar ze onder een provisorisch gemaakte chuprah (baldakijn) trouwen. In een groepje reizen ze verder, maar bij de Franse grens verliezen ze de anderen uit het oog. Bij Mont-Richard steken ze de demarcatielijn over. In Spanje belandt Ben in het kamp bij Miranda de Ebro, waar hij pas op 17 mei 1943 wordt vrijgelaten. In Madrid worden ze vast gerekruteerd. Vanuit Madrid worden ze na drie weken naar de Portugese grens gebracht, die ze te voet overgaan. Met een taxi gaan ze naar Lissabon en op 1 juli vliegen ze naar Poole. In Londen wordt hun huwelijk gelegaliseerd. Beiden zijn onderscheiden met het Kruis van Verdienste (KB 7-9-1943). Ben wordt ingelijfd bij de marine en Martha werkt als arts op een marinebasis in Holyhead, Wales. Later maakt zij deel uit van het Vrouwen Hulp korps. Dit korps is op 20 december 1943 opgericht op voorstel van het ministerie van Oorlog. Vrouwen van verschillende nationaliteiten werken daar. Na de landing in Normandië wordt het Vrouwen Hulpkorps gemilitariseerd, zodat zij met de troepen in België, Brabant en Zeeland kunnen optrekken. Zes Engelandvaarders sluiten zich bij het korps aan: Ellis Brandon, Els van Dien-Hendrix, Martha van Esso-Polak, Elly Nauta-Moret, Marie Knappert en Emmy Rutten-Broekman, die deel uitmaakt van de staf. Op 13 november 1944 steken ze over naar Oostende om in Nijmegen geëvacueerde kinderen te helpen. Martha van Esso-Polak is in 1945 bekend geworden door de Van Esso-test: één van de problemen van mensen die in de kampen zitten, is de overvloed aan luizen. Men probeert ze met DDT te lijf te gaan, maar zij bewijst dat luizen daar niet gevoelig voor zijn door een tube naar een laboratorium te sturen gevuld met 50% luizen en 50% DDT. De beestjes leven na een paar dagen nog. In 1949 wordt hun zoon geboren. Een jaar later emigreren ze naar Israël. Ben noemt zich daar Benjamin Juda Ben Assa, Martha heet daar Martha Ben Assa. Zij is regeringsarts en richt consultatiebureau's op voor zwangere vrouwen en zuigelingen in de nederzettingen waar nieuwe immigranten wonen. Na het overlijden van Ben verhuist ze naar Jeruzalem, om dichter bij haar vier kinderen te wonen. Ze heeft 9 kleinkinderen.

Bron: Digitaal Monument Engelandvaarders