Artikelen

Artikelen over de Tweede Wereldoorlog aan de hand van onze bronnen.

Van Zeeland naar de Oost: De Transformatie van Bataljon Zeeland

Na de bevrijding van Zeeland reageerden de jonge mannen van de provincie op een oproep van Koningin Wilhelmina om de bevrijding van de rest van Nederland en later Nederlands-Indië/Indonesië te ondersteunen. Dit markeerde het begin van een onverwachte reis voor deze mannen, die zich aanmeldden onder de veronderstelling dat ze hun landgenoten zouden helpen bevrijden, maar zichzelf terugvonden in een heel andere strijd ver van huis.

VerzetKoloniaal

Irawan Soejono: Het verzet van ‘Henk van De Bevrijding’

Er bevinden zich tijdens de Duitse bezetting zeker 800 Indonesiërs in Nederland. Rond de 150 zijn jonge studenten die voornamelijk in de universiteitssteden Rotterdam, Delft, Leiden en Amsterdam wonen. Onder hen is Irawan Soejono, een Leidse student die een belangrijke rol zal gaan spelen in het verzet en dit uiteindelijk met de dood bekoopt.

Vervolging

Loes van Overeem: Witte Engel met nauwe nazi contacten

Op 7 mei 1945 rijden geallieerde pantservoertuigen Kamp Amersfoort binnen. De Erweiterte Polizeigefaengnis Amersfoort is op dat moment al niet meer onder controle van de nazi’s. Het kamp is op 19 april 1945 overgedragen aan Loes van Overeem en het Rode Kruis. Hoe komt het dat het kamp al vóór de Duitse capitulatie overgedragen wordt aan het Rode Kruis en welke rol speelt Loes van Overeem?

VerzetVervolging

Onderduik op een behangrol. Het verhaal van Ydo en Cor

Cor Dwarshuis en Ydo van der Schoot gaan als twintigers onderduiken. Eén van de plekken waar zij onderdak vinden is boerderij ‘de Huurne’ van de verzetsfamilie Enserink in Harfsen in de Achterhoek. Na de oorlog verwerkt Ydo indrukken uit de onderduik in tekeningen op een behangrol.

VervolgingBevrijding

Kamp Vught op de grens van oorlog naar vrijheid

Op 26 oktober 1944 slaan Britse militairen van de 51st Highland Division rechtsaf op de Boslaan in Vught. Tussen de bomen van de beboste Vughtse heide zien ze het prikkeldraad en de wachttorens van Konzentrationslager Herzogenbusch. Het kampterrein is nagenoeg verlaten, maar de lege barakken, werkplaatsen en gevangenisbunker laten er geen misverstand over bestaan dat ze een terrein betreden waar tot voor kort gevangenen zaten.

VervolgingKoloniaal

De koffer van Zus Oostra

"Mijn nieuwe vriendin vond mij zo leuk ouderwets, misschien wel antiek. Maakt mij niets uit.” Zo begint het verhaal dat Marjo of Zus Oostra op schrift stelt voor haar vriendin Helen. Ze vindt het te pijnlijk om te praten over haar jeugd in Nederlands-Indië/Indonesië, haar verblijf in Japanse interneringskampen en de komst naar Nederland. Ze beschrijft haar leven op een klein stukje papier en vanuit het perspectief van haar koffer, “het koffertje”, dat haar steeds heeft vergezeld. De koffer met het briefje schenkt ze aan Helen.

VervolgingVerzet

“Jij zal naast me staan”. Hendrik Middendorp in het Oranjehotel

Op 13 oktober 1942 plegen leden van de Haagse verzetsgroep ‘De Vonk’ een aanslag op een hooiopslagplaats van het Duitse leger. Vier maanden later worden de betrokkenen opgepakt en in het Oranjehotel opgesloten. Op 25 mei 1943 worden ze ter dood veroordeeld. Dominicus Hendrik Cornelis (‘Henny’) Middendorp is hier één van. In zijn cel schrijft hij meerdere brieven aan zijn geliefde Jeanneke. Deze pagina’s vol verklaringen van liefde, angst en hoop geven een intieme blik op de laatste maanden van Henny’s leven.

Verzet

‘Oh God, dit was mijn laatste kans’ – Johan Limpers en de mislukte overval op de Weteringschansgevangenis

Johan Limpers is een veelbelovende jonge kunstenaar als de oorlog uitbreekt. Hij stort zich halsoverkop in het verzet, werkt samen met Gerrit van der Veen, en is betrokken bij talloze acties van de Raad van Verzet. Oudejaarsavond 1943 doet hij mee met een op het laatste moment afgeblazen overval op de Weteringschansgevangenis in Amsterdam, waar vele verzetsmensen vast zitten. Luttele maanden later valt hij in handen van de Duitsers en belandt hij zelf in de beruchte gevangenis. Limpers vestigt al zijn hoop op zijn verzetsvrienden, die een bevrijdingspoging beramen.

Collaboratie

Stien van Bilderbeek: in de schaduw van Mussert

Stien van Bilderbeek (1887 – 1979) is de secretaresse van Anton Mussert en het eerste vrouwelijke lid van de NSB. Als zijn secretaresse en vertrouweling speelt Van Bilderbeek een grote rol binnen de NSB en in Musserts privéleven – maar altijd op de achtergrond.

VervolgingKoloniaal

Indisch kind in de Tweede Wereldoorlog: Overleven als buitenkamper

Johan Rudolph Oscar Schansman (Ruud of Rudy) wordt op 13 november 1938 in Malang (Nederlands-Indië) geboren. Zijn vader, Willy Schansman, houdt voor hem een babyboek bij waarin hij alle mijlpalen en details van Rudy’s eerste dagen noteert. Aan de hand van dit babyboek en een later interview met Rudy kan de oorlogservaring van een Indisch kind in Nederlands-Indië/Indonesië worden gereconstrueerd.

Vervolging

Het Joodse gezin Engelsman: ongebruikelijke Engelandvaarders

Het Joodse gezin Engelsman wordt met het laatste transport vanuit Kamp Westerbork op 13 september 1944 naar Bergen-Belsen gedeporteerd. Zafira bezit de Turkse nationaliteit, ze komt samen met haar man Jacques en hun dochter Hortense in het uitwisselingskamp terecht. Ze worden in maart 1945 vrijgelaten uit Bergen-Belsen en komen via Denemarken en Zweden in Engeland terecht.

Vervolging

De reis van drie vrouwelijke Engelandvaarders: “trois jeunes filles”

“Dit is de geschiedenis van “trois jeunes filles” die alles op alles gezet hebben om naar Engeland te komen. Het was op een woensdagavond zes Augustus ’42 dat Babs en ik besloten weg te gaan.” Zo begint het relaas van de Joodse zusjes Edith Carla en Beatrice ‘Babs’ Musaph. Samen met Rachel ‘Tox’ Waterman, de derde van drie jonge meiden uit de titel, beschrijven ze hierin de vele tegenslagen die zij onderweg moeten verwerken op hun gevaarlijke tocht vanuit Nederland. Hun twee oudere broers Hans en Freddy Wolf Musaph zijn al eerder vertrokken. Hans in juni 1940 via Bordeaux en Lissabon naar New York. En Freddy Wolf is begin juli 1942 afgereisd, hij zou meer dan een jaar later in Engeland aankomen. Een maand na het vertrek van Freddy besluiten Carla en Babs om zelf ook te gaan.

Vervolging

Een ezeltje uit kamp Westerbork

In oktober 2019 wordt een bijzonder item aan de collectie van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork toegevoegd: een klein speelgoedezeltje, gemaakt van stof en gevuld met zand. Bijzonder genoeg heeft het knuffeltje vrijwel geen gebruikssporen, hoewel het uit oorlogstijd stamt. Welk bijzonder verhaal schuilt er achter dit object?

Militair

De Blitzmädel van Fliegerhorst Deelen

Tijdens de Duitse bezetting van Nederland zijn er tienduizenden Duitsers gestationeerd in Nederland. De meeste van hen zijn mannen die militaire of bestuurlijke functies bekleden. Er bevinden zich echter ook honderden tot duizenden Duitse vrouwen in Nederland. Zij werken vooral in ondersteunende functies en zijn zo indirect betrokken bij de oorlogsvoering. Zij worden in de bezette gebieden in de volksmond ook wel Blitzmädel genoemd. Op het vliegveld bij Deelen zijn enkele honderden Blitzmädel gestationeerd die een bijzondere rol vervullen in de Luftwaffe.