Artikelen

Artikelen over de Tweede Wereldoorlog aan de hand van onze bronnen.

Schuilen in de apenrots: Artis in oorlogstijd

Tijdens een zomernacht in 1941 missen brandbommen van de geallieerden hun doel: het nabijgelegen emplacement van de NS. Ze komen in Artis terecht, op de nijlpaardenstal. Verschillende verblijven branden volledig uit. Zowel de dieren als onderduikers blijven ongedeerd.

Vervolging

De broertjes Hornemann: medische experimenten in nazi kampen

“Ik vind niet dat kampgevangenen hetzelfde waard zijn als mensen”, spreekt de 61-jarige Kurt Heissmeyer op 21 juni 1966. “Waarom gebruikte je geen proefdieren?” is de vraag die hem gesteld wordt. “Omdat er geen verschil is tussen proefdieren en mensen”, antwoordt Heissmeyer. Hij corrigeert zichzelf: “Tussen proefdieren en Joden”.

Militair

Scheldemonding strijdtoneel van grootste slag op Nederlands grondgebied

Na D-Day komt de bevrijding van Nederland steeds dichterbij. Om verder op te rukken is de haven van Antwerpen nodig, dit verkort de geallieerde bevoorradingsroutes en brengt zo de bevrijding van Europa dichterbij. Maar om de Antwerpse haven te kunnen gebruiken moet eerst de Scheldemonding worden bevrijd. Het wordt de grootste slag op Nederlands grondgebied. Ondergelopen gebieden, slecht weer, boobytraps en landmijnen zorgen voor veel geallieerde verliezen en enorm zware gevechten.

MilitairKoloniaal

Nederlandse oorlogsvrijwilligers moeten koloniaal gezag herstellen

In bevrijd Nederland worden in 1944 en 1945 Oorlogsvrijwilligers geworven om de geallieerden te helpen met de bevrijding van Nederland en de strijd tegen Japan. Maar het loopt anders, Nederland wordt bevrijd en Japan capituleert zonder hun inmenging. De Oorlogsvrijwilligers worden ingezet om het koloniale gezag te herstellen.

Vervolging

Een wanhoopsdaad van liefde

Achteraf lijkt het soms alsof het leven in bezet Nederland haast stil kwam te staan. Maar de liefde gaat in tijden van oorlog haar eigen gang. Ook Joodse burgers proberen verder te gaan met het leven. Sterker nog: tegen de achtergrond van toenemende anti-Joodse maatregelen wordt er juist binnen de Joodse gemeenschap veel getrouwd.

Verzet

Verzet en verraad in Kennemerland. De Velser Affaire

Als het voedselgebrek nijpend wordt, pleegt de ‘wilde' verzetsgroep Van der Haas een overval op de boerderij van Willem van der Son. Het gaat mis en de boer komt om het leven. De lokale verzetsleiding levert de communistische verzetsman Ko van der Haas uit aan de politie. Een anti-communistische actie of slechts de indamming van wilde verzetsacties? Deze vraag is voer voor de Velser Affaire.

Verzet

Reddingsactie van het verzet gewraakt met fusillade in Friesland

Halverwege januari 1945 komt een auto van de SD tot stilstand voor een opgehaalde brug in Dokkum. Vlak daarvoor is de brug opgehaald door leden van het Friese verzet, die apotheker en verzetslid Piet Gunster uit de auto komen bevrijden. Een bloedige wraakactie van de bezetter en twintig doden zijn het gevolg.

Vervolging

Razzia in Sommelsdijk: Duitsers dulden geen tegenspraak

“Kleed je maar aan en neem hoogstens 50 gulden, voor twee dagen brood, verschoning en scheergereedschap mee.” De Ordnungspolizei spreekt duidelijke taal op zondagochtend 9 maart 1941 in Sommelsdijk. Zonder verdere uitleg krijgen alle mannen tussen de achttien en veertig jaar het bevel om hun spullen te pakken.

Verzet

Moord op boerderij ‘De Zorg’ maakt einde aan onderduikplaats

Met een kogel in zijn borst zakt de Nederlandse rechercheur Van Duyn in elkaar. Eén van de ontdekte onderduikers op Boerderij 'De Zorg’ ziet geen andere uitweg dan de agent voor hem neer te schieten. Een razzia volgt.

MilitairVooroorlogs

300.000 Nederlandse militairen moeten Duitse inval voorkomen

In augustus 1939 staat Europa aan de rand van de Tweede Wereldoorlog. Oostenrijk, Sudetenland en Tsjechoslowakije zijn net geannexeerd door nazi-Duitsland. Oorlogsdreiging hangt in de lucht en Nederland bereidt zich voor op de gewapende neutraliteit. Op 28 augustus 1939 wordt de algemene mobilisatie van het Nederlandse leger afgekondigd. Het Nederlandse leger telt uiteindelijk 300.000 manschappen, zij moeten de potentiële Duitse inval afslaan.

Collaboratie Militair

Nederlanders met Divisie Wiking aan het Oostfront

“Aan onze mannen danken wij het, dat wij eruit gekomen zijn,” stelt nazi-generaal Herbert Otto Gille na de slag om het Oekraïense Tsjerkassy in 1944. Met deze woorden prijst hij de Nederlandse vrijwilligers die meevechten in de SS-divisie Wiking. “Zij hebben het met voorbeeldige geestdrift gevochten en met ijzeren wilskracht hebben wij het klaargespeeld den vijandelijken ring te doorbreken.”

VerzetKoloniaal

"Liefste, kusjes aan jou en de kleintjes". Het einde van verzetsstrijder Albert Wittenberg

Het is zaterdag 14 april 1945. Het 9e leger van de Verenigde Staten komt aan in Gardelegen, een dorp in Oost-Duitsland. De militairen stuiten op een gruwelijk aanzicht: in de schuur van landgoed Isenschnibbe liggen honderden verbrande lichamen. De geallieerde soldaten zien dat het vuur pas gedoofd is. Ze zijn net te laat. Een van de slachtoffers is verzetsman Albert Leonard Wittenberg.

MilitairKoloniaal

Surinaamse en Antilliaanse vrijwilligers in Indonesië

Als in 1943 de dreiging op een inval in het bauxietrijke Suriname en de Nederlandse Antillen met olieraffinaderijen afneemt, bedenkt de Nederlandse legerleiding een nieuw plan voor de gerekruteerde militairen in de West. De territoriaal commandant van Suriname haalt alles uit de kast om de soldaten naar het buitenland te sturen, zodat ze het KNIL in Nederlands-Indië of Europa kunnen versterken.

Militair

De volle laag: Philipsfabrieken tijdens de Tweede Wereldoorlog

Tijdens de oorlog zet Duitsland fabrieken van Philips in. Radio’s, transformatoren: ze zijn belangrijk voor de oorlogsvoering. Dat betekent ook dat de fabrieken een belangrijk doelwit zijn voor bombardementen.